Fen Bilgisi Deneyler – Deney Yap

Sizde , tabi meraklıysanız, evinizde basit bir elektromıknatıs yapabilirsiniz. Bunun için, 9 voltluk bir pile, 4-5 adet ataca, bir miktar yalıtılmış elektrik teline ve 10 cm.lik bir çiviye sahip olmanız yeterli.

mıknatıs

Yalıtılmış telin her iki ucundaki plastik kısmı sıyırıp çıkardıktan sonra, teli sarmal bir biçimde çivinin üzerine sarın. Daha sonra telin her iki ucunu 9 voltluk pile bağlayın. Çivinin bir ucunu ataçlara yaklaştırdığınızda ataçların, çivi tarafından bir mıknatıs gibi çekildiğini görürsünüz.

mıknatıs

İşte bu sayede elektrik akımının oluşturmuş olduğu manyetik etkiyi gözlemlemiş olduk.

DENEY:Buzdan Başlayarak, Buz – Su – Buhar Hâl Değişimlerini Kapsayacak Şekilde Sıcaklık-Zaman Grafiğinin Elde Edilmesi

Deneyin Amacı: Buzun erimesi, suyun kaynaması olaylarını art arda gözlemek ve bu olayların, sıcaklık – zaman grafiğini çizerek yorumlamak

Deney Araç ve Gereçleri

L Beher glas (250 mL)

2. Buz (sıcaklığı O’C'un altında)

3. Bunzen beki veya ispirto ocağı

4. Üçayak ve bağlama parçaları

5. Termometre (l 10 *C)

6. Tel kafes

7. Sacayak

8. Destek çubuğu

Deneyin Yapılışı

L Bir beher glasa (yarısına kadar) kırılmış buz parçaları koyun ve termometreyi buzla temas edecek şekilde beher glasa yerleştirin. Beher glastaki buzun sıcaklığını ölçerek not alın. Buz üzerinde buharlaşma olup olmadığını kontrol edin.

2. İçinde buz bulunan beher glası, üzerinde tel kafes bulunan sacayağı üzerine yerleştirin.deney düzeneğini kurun. Beher glastaki buzu ısıtın ve sıcaklık değişimlerini dakika dakika kaydedin. Kapta buharlaşma olup olmadığını gözleyin. Beherglasta erime ve daha sonra kaynama olayını görerek deneye son verin. Deneye ait sıcaklık – zaman grafiğini çizin.

Deney Sonu Soruları

1. Deney süresince sıcaklık hangi olaylarda sabit kaldı, hangi olaylarda değişti?

2. Buz erimeden önce, erirken, su ısınırken buharlaşma oldu mu? “Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşiyor ” diyebilir miyiz?

Termos Yapalım-Termos Yapımı

Resimde gördüğünüz termosu yapmak için fazla bir malzemeye gerek yok,hatta daha güzel desendede yapabilirsiniz, termosu yapanlar 2 farklı boyutta pet şişe kullanıp yapmışlar. Lafı fazla uzatmadan nasıl yapıldığını öğrenmek için yazımızın tamamını okumalısınız.

Biri büyük biri küçük 2 pet şişeyi alalım

Büyük olan pet şişenin alt ve üst kısmını bir büyüğümüzün yardımı ile kesip bu pet şişeye delikler açalım.

Büyük pet şişenin tam ortasına ve ağzı yukarıya gelecek şekilde küçük pet şişesini düzgünce koyup deliklerden köpük çıkıp boşluk kalmayacak şekilde köpük sıkalım.

Köpük sertleşince dikkatlice kendimize zarar vermeden büyük peti keserek çıkaralım.

Sonra oluşan termosumuzun herhangi bir madde ile kaplayalım. Artık termosumuz kullanıma hazır

Basit Bir Pil Yapalım

http://www.elektrotekno.com/userpix/6033_jar_cell_in_sun_2_1.jpg

Bir cam kaba sulu asit çözeltisi konulup içine de çinko ve bakır çubuklar daldırılırsa, basit bir volta pili elde edilmiş olur. Hatta bu pille basit bir elektronik saat bile çalıştırılabilir. Bu düzeneğin benzerini ilk defa 18. yüzyılın başlarında İtalyan bilgin Alexandra Volta yaptığı için, bu pile Volta pili denir. Bu pilde çubuklar asit çözeltisine daldırılınca, çinko çubuk asit içinde çözünür ve üzerinde eksi (–) yükler birikir, bu esnada bakır çubuk üzerinde de artı (+) yükler birikir. Böylece bir tarafta (–) yük fazlası, diğer tarafta (+) yük fazlası oluşur. Bu iki çubuk bir telle birbirine bağlanırsa, (–) yükler telin içinden (+) kutba doğru akarak telde elektrik akımını oluşturur.

Çinko metali asit içinde tamamen çözünene kadar pil enerji verir. Ancak arada sırada bakır çubuk çıkarılıp kimyasal olaylar sonucunda üzerinde biriken hidrojen kabarcıkları silinmelidir.

Sulu çözeltiler kullanıldığı için, bu pile sulu pil adı da verilir. Elektrik ileten sıvılara elektrolit adı verilir. Asitli sular, tuzlu su elektriği iletir. Saf su, şekerli su elektriği iletmez. Volta pili yapmak için asit çözeltisi yerine limon, elma ve greyfurt gibi asitli yiyecekler de kullanılabilir. Ayrıca tuzlu su, bakır ve çinko çubuklarla da basit bir pil oluşturulabilir. Bu pilleri kullanarak, basit elektronik saat ve hesap makinesi çalıştırılabilir ve küçük led ampullerini yakabilirsiniz. Volta pili içindeki sıvı, pilin taşınmasını zorlaştırır aynı zamanda sıvı zamanla buharlaşır.

Yapılan çalışmalar sonucu Volta pili geliştirilmiş ve kuru pil üretilmiştir. Bu kuru pilin yapısında çinko kap, kömür tozuna emdirilmiş asitli madde ve en ortada da kömür çubuk bulunur. Çinko kap pilin (–) kutbunu, kömür çubuk ise (+) kutbunu oluşturur. Pilin en dış kısmı, başka yerlere değmemesi için plâstikle kaplanır. Pilin altındaki ve kömür çubuğun üzerindeki metal kapak açıkta bulunur. Küçük bir ampul, bir kuru pile iletken tellerle bağlanırsa, pilin kutupları arasında elektrik yüklerinin akacağı bir yol oluşur. Ampulün içinden geçen akım, ampulün çevreye ışık vermesini sağlar.

Termometre yapalım

http://www.meteo.gov.tr/2006/cocuk/files/kendinyap/bb.jpg

Projenin Adi:

Sivili (Civali veya ispirtolu) termometre nasil yapilir ve nasil derecelenir?

Malzeme ve Yapilisi:

- Alt kismi balonlu ve balonsuz 30 cm kadar ince boru alinir.

- Civali için daha ince kanalli, ispirtolu termometre için biraz daha genis kanalli daha uygundur.

- Iki ucu açiksa bir ucu ispirto ocagi alevinde kapatilir.

- Boru içine 10 – 15 cm yüksekliginde civa veya ispirto konur.

- Termometre buza daldirilir. 10 dakika kadar bekletilir.

- Civa veya ispirtonun geldigi düzeye 0° isaretlenir.

- 100° için : deniz seviyesinde iseniz kaynar suyun buhari üzerinde termometrenin haznesini

10 dakika kadar tutunuz.

- Sivinin geldigi yere 100 rakamini isaretleyiniz.

- 0 ile 100 arasini 100 esit parçaya bölünüz.

- Her iki bölme 1°C sicakligi gösterir.

- Termometrenizin derecelenmeside tamamdir.

- Ayni bölmeleri 0’in altinda ve 100’ün üstünde de devam ettirebiliriz.Çünkü civa ve ispirto esit sicaklik

BASİT BİR ELEKTRİK ŞEMASI ÇİZELİM VE HATALI DEVRELERİ ÇALIŞTIRALIM

DENEYİN AMACI: Anahtar, üreteç ve duy kullanarak, devre yapmak ve bir elektrik devresinde bulunması gereken üç elemanı tanımak. Anahtar durumuna göre açık devre ve kapalı devre yapmak.

HAZIRLIK SORULARI:

1-Basit bir elektrik devresini nasıl oluşturabiliriz? Bir elektreik devresinde hangi elemanlar bulunur?Tartışınız.

2-Bir elektrik devresinde seri ve paralel devreler nasıl oluşturulur? Araştırınız.

3-Açık devre ve kapalı devre deyince ne anlıyorsunuz? Tartışınız.

KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:

1.güç kaynağı

2.duy (lambasıyla birlikte)

3.anahtar

4.bağlantı kablosu

DENEY DÜZENEĞİ:

DENEYİN YAPILIŞI:

1-Güç kaynağının ( + ) ve ( – ) kutbuna birer bağlantı kablosu takınız.

2-Bağlantı kablosunun bir ucunu anahtara, diğer ucunu ampule bağlayınız.

3-Anahtar açık konumdayken güç kaynağını 3-4,5 volta getirerek açınız.

4-Anahtar açık konumdayken ampülün yanmadığını gözleyiniz.

5-Bu defa anahtarı kapatıp, devreyi tamamlayınız ve ampülün yandığını gözleyiniz.

DENEYİN SONUCU:

Akım geçmeyen devreye “açık devre”, akım geçen devreye “kapalı devre” denir.

TEORİK BİLGİ:

Üretecin bir ucundan diğer ucuna elektrik yüklerinin hareketini sağlayan kesintisiz iletken yola “elektrik devresi” denir. Elektrik devresinde akımın yönü ( + ) kutuptan, ( – ) kutba doğrudur.

Cisimlerin Elektriklenmesi

Çoğu kez yünlü kazağımızı ya da naylon iplikten yapılmış tişörtümüzü çıkartırken çıtırtılar duyarız. Eğer karanlık bir odada kazağımızı çıkartırsak, sesle beraber küçük kıvılcımların çıktığını da görürüz. Uzun saçlı kimseler, saçlarını kuruttuktan sonra tararken saç tellerinin birbirini ittiğini ve saçlarının kabardığını görür.

Plâstik tarak kuru saça sürtüldükten sonra küçük kâğıt parçalarına yaklaştırılırsa, tarağın kâğıt parçalarını çektiği görülür. İpekli kumaşa 20-25 kez sürtülmüş cam kavanoz da kâğıt parçalarını çeker.

Bazen, naylon iplikten yapılmış halı üstünde yürüdükten sonra metal kapı koluna değdiğimizde, elektrik çarptığını fark ederiz.

Aynı şey bir araçla bir süre dolaştığımızda araçtan inerken metal kapı koluna değdiğimizde ya da dışarıdaki bir kimseye değdiğimizde de olur.

Televizyon ekranı, plâstik kasalı radyo, teyp vb. araçların üstü kuru bezle silindiği hâlde kısa sürede tozlanır.

Saçınıza sürttüğünüz tarağı çeşmeden yavaşça akan suyun yanına getirdiğimizde tarak, suyu kendine doğru çeker. Bütün anlatılan bu olayların nedeni cisimlerin sürtünme sonucu elektriklenmesidir.

* Cisimler arasındaki itme ve çekme etkileşimleri elektriklenme denilen olay ile ilgilidir.

* Elektriklenme için cisimlerin birbirine temas etmesi yeterlidir, sürtünme şart değildir, sürtünme sadece etkileşim yüzeyini arttırmak içindir.

* Cam ve Ebonit(plastik) çubuklar farklı elektriksel özelliklere sahiptirler.

* Cisimlerin yapısında iki farklı elektrik yükü vardır. -Pozitif yük (+) ve -Negatif yük(-)

* Bu yükler “+” ve “-“ sembolleri ile temsil edilirler. Bu sembollerin matematikteki artı ve eksi ifadeleri ile alakası yoktur,karıştırılmamalıdır.

İki Tür Elektrik: Artı ve Eksi Yükler

*NÖTR(YÜKSÜZ) cisim:.(+) yük miktarı , (-) yük miktarına eşit olan cisimlerdir.Yükler cisim içerisinde düzgün olarak dağilmiş olup dengededirler

*POZİTİF(+) yüklü cisim:(-)yük kaybetmiş nötr bir cisimde (+) yük fazlalığı olur. Böyle (+) yük fazlalığı olan cisimlere (+) yüklü cisimler denir.

*NEGATİF(-) yüklü cisim:(-) yük kazanmış nötr bir cisimde (-) yük fazlalığı olur. Böyle (-) yük fazlalığı olan cisimlere negatif yüklü cisim denir.

-Yünlü kumaşa sürtülmüş, EBONİT(plâstik) çubuğun kazandığı yük negatif(–) ,

-İpekli kumaşa sürtülen CAM çubuğun kazandığı yük pozitif(+) yüktür.

*AYNI CİNS yüklerle yüklü cisimler birbirlerini iter. Zıt yüklü cisimler ise birbirini çeker

NOT:Bu itme ve çekme kuvvetleri cisimlerdeki yük miktarlarıyla doğru,cisimler arasındaki uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.Yani cisimler arasındaki yük miktarı fark elektriksel kuvvet de büyür,aralarındaki uzaklık arttıkça elektriksel kuvvet de küçülür.

Elektroskop yapımı ve kullanımı

Kullanılan Malzeme:

- Bir adet cam şişe veya kavanoz

- Alüminyum Folyo

- Bakır Tel

- Yalıtkan Kapak yada mantar (Şişe ağzı için )

Önce plastik çubuğu yüklemeden elektroskopun topuzuna dokundurup yaprakların gözlenmesini sağlarız. Sonra plastik çubuğu yün kumaşa sürterek elektrik ile yükleriz ve plastik çubuğu elektroskopun topuzuna dokundurup yaprakların hareketinin gözlenmesini sağlarız ve yaprakların açıldığını, birbirinden uzaklaştığını görürüz.

Plastik çubuk sürtünme ile (-) yüklenmiş olur ve topuza dokunduğumuz da (-) yükler elektroskopa geçmiştir, elektroskopun yaprakları aynı tür yüklendiği için yapraklar birbirini iter ve açılır.

Bu şekilde cisimlerin yüklü olup olmadığı ve hangi türde yükle yüklü olduğu anlaşılabilir.